Stel: je opent het HR-portaal om een vrije vrijdag in te plannen en ziet een saldo van 112 uur staan. Een collega die langsloopt zegt achteloos: "Neem maar op, dat vervalt toch allemaal op 31 december?" Het klinkt zo stellig dat je het bijna gelooft, en het gerucht blijft hangen omdat sommige werkgevers die datum echt als interne deadline hanteren. In de wet staat het echter niet. Wat er wél staat is gunstiger dan het gerucht, maar ook minder onschuldig dan de gedachte dat je saldo wel blijft staan tot je er zin in hebt. Wat hieronder volgt komt van Rijksoverheid, de Hoge Raad en arbeidsrechtadvocaten als Wieringa en GMW; jouw cao of arbeidsovereenkomst kan er altijd iets van afwijken.
Wettelijk en bovenwettelijk: twee soorten dagen, twee klokken
Alles draait om de vraag welke dagen er in je saldo zitten. Wettelijke vakantiedagen zijn het minimum waar iedere werknemer recht op heeft: vier keer het aantal uren dat je per week werkt, dus 160 uur of twintig dagen bij een fulltimecontract van 40 uur. Werk je 24 uur per week, dan bouw je 96 uur per jaar op, en ook met een nulurencontract is het vier keer je wekelijkse uren. Alles wat je contract of cao daar bovenop geeft, heet bovenwettelijk. Bouw je bij 40 uur per week bijvoorbeeld 200 uur per jaar op, dan zijn 160 uur wettelijk en 40 uur bovenwettelijk. In je portaal staan beide soorten soms samen op één regel, maar juridisch lopen ze op verschillende klokken.
| Kenmerk | Wettelijke dagen | Bovenwettelijke dagen |
|---|---|---|
| Omvang | 4 × je wekelijkse arbeidsduur | Wat je contract of cao extra geeft |
| Termijn | Vervallen zes maanden na het kalenderjaar van opbouw | Verjaren vijf jaar na het kalenderjaar van opbouw |
| Opgebouwd in 2026 | Vervallen op 1 juli 2027 | Verjaard per 1 januari 2032 |
| Uitbetalen tijdens je dienstverband | Niet toegestaan | Mag, als jij en je werkgever het allebei willen |
| Afwijken via cao of contract | Alleen een ruimere termijn | Ook andere afspraken mogelijk |
Reken het voorbeeld voor jezelf door. De wettelijke dagen die je in 2026 opbouwt, vervallen volgens Rijksoverheid pas op 1 juli 2027, dus ruim een half jaar na de jaarwisseling waar je collega het over had. Uren van 2025 die nog in je saldo staan, zouden in principe op 1 juli 2026 zijn vervallen; zie je ze toch nog staan, dan is dat een vraag voor HR en geen reden om ze stilletjes te laten verdwijnen. Bij bovenwettelijke dagen is de marge veel groter, want wie in 2026 uren opbouwt, kan ze in principe tot eind 2031 gebruiken. Dat klinkt als een geruststelling en de wet bedoelt het ook zo. Het risico zit alleen op een andere plek: voor bovenwettelijke dagen mogen contract of cao een andere termijn afspreken, dus lees die regeling voordat je op die vijf jaar vertrouwt.
Waarom 31 december toch in je hoofd zit
Het jaareinde is meestal een afspraak van je werkgever, geen wetsartikel.
Werkgevers zien liever geen hoog verlofsaldo meegaan naar het nieuwe jaar en sturen in november of december vaak een mail met de oproep om dagen op te nemen; die mail ken je waarschijnlijk. Zo'n interne deadline is prima zolang het een verzoek blijft, want rust nemen is ook voor jou gezond. Maar een bedrijfsregel kan een wettelijke termijn niet inkorten, omdat een cao of schriftelijke overeenkomst voor wettelijke dagen volgens Rijksoverheid alleen een ruimere vervaltermijn kan afspreken. "Gebruik je dagen vóór 31 december, anders ben je ze kwijt" is voor het wettelijke deel van je saldo dus een verkeerde uitleg van de regels.
Er is nog een argument dat vaak wordt vergeten. Je werkgever mag zich pas op verval of verjaring beroepen als hij je ook echt in staat heeft gesteld om je dagen op te nemen. Dat volgt uit het Max Planck-arrest van het Europese Hof van Justitie van 6 november 2018, en de Hoge Raad bepaalde op 23 juni 2023 (ECLI:NL:HR:2023:955) dat dezelfde informatieplicht ook geldt voor de vijfjaarstermijn van bovenwettelijke dagen. In de praktijk moet je werkgever je tijdig en duidelijk vertellen hoeveel dagen je nog hebt, dat ze vervallen of verjaren als je ze niet opneemt, en hij moet je aansporen om vakantie te nemen. Hij hoeft je niet te verplichten om op vakantie te gaan, maar kan hij niet aantonen dat hij je heeft geïnformeerd, dan zijn je dagen niet zomaar weg. Dit is geen vrijbrief om een stuwmeer op te bouwen, want Rijksoverheid zegt zelf alleen dat je werkgever je kan informeren, en of één algemene mail in december genoeg is, beoordeelt uiteindelijk een rechter. Beter is daarom: neem je dagen op, en bewaar de mails waarin je werkgever je op je saldo wijst voor het geval er ooit discussie komt.
Wat je in oktober met je saldo kunt doen
Oktober is een goed moment, omdat de kerstweken nog open zijn en de aanvragen in je team nog niet op elkaar stapelen. Begin met een paar vragen aan HR of je leidinggevende:
- Hoeveel van je uren zijn wettelijk en hoeveel bovenwettelijk, uitgesplitst per opbouwjaar?
- Staat er in je cao of arbeidsovereenkomst een eigen vervaltermijn of verlofregeling, en wat zegt die over bovenwettelijke dagen?
- In welke volgorde worden uren afgeboekt? Gebruikelijk is dat de oudste wettelijke uren als eerste gaan, maar dat verschilt per organisatie.
- Een schriftelijke bevestiging van de antwoorden.
Dien je aanvraag daarna schriftelijk in, bijvoorbeeld per mail, zodat je kunt laten zien wanneer je werkgever hem kreeg. Je werkgever moet je aanvraag in principe goedkeuren en mag alleen bezwaar maken bij zwaarwegende bedrijfsbelangen of een collectieve vakantie, zoals in de bouw of het onderwijs. Dat bezwaar moet hij schriftelijk doen, binnen twee weken na ontvangst van je aanvraag, en hij moet je een ander moment gunnen. Het wettelijk aantal dagen moet je bovendien ieder jaar kunnen opnemen; daar komt je werkgever ook met een beroep op zwaarwegende bedrijfsbelangen niet onderuit. Praat in de praktijk wel eerst met je team over wie wanneer vrij wil, want een aanvraag die tegen drie andere botst, levert onnodig gedoe op.
Kerst 2026: vier dagen, tien dagen vrij
De kalender werkt dit jaar in je voordeel. Eerste Kerstdag valt op vrijdag 25 december, Tweede Kerstdag op zaterdag en Nieuwjaarsdag 2027 op vrijdag. Neem je maandag 28 tot en met donderdag 31 december als vakantie op, dan ben je met vier vakantiedagen tien dagen achter elkaar vrij, van 25 december tot en met zondag 3 januari. Voeg je donderdag 24 december toe, dan worden het vijf dagen voor elf vrije dagen. Let wel: de wet geeft je geen recht op een vrije dag op een feestdag, want of je op 25 december en 1 januari vrij bent staat in je cao of arbeidsovereenkomst. Ben je volgens je contract op die dagen niet vrij, dan kost dezelfde periode je meer vakantiedagen. De kerstvakantie van scholen loopt in alle regio's van 19 december 2026 tot en met 3 januari 2027, dus verwacht dat collega's met schoolgaande kinderen op dezelfde dagen mikken. Wie nu aanvraagt, staat voor hen in de rij.
Uitbetalen, meenemen en ziek zijn
Wettelijke dagen mag je tijdens je dienstverband niet laten uitbetalen; alleen aan het einde van je contract kan dat. Bovenwettelijke dagen kunnen wel worden afgekocht, maar niemand kan de ander daartoe verplichten. Beter is: eerst opnemen, en alleen afkopen als je er echt niets meer mee kunt, want dat geld is zo besteed terwijl een week rust in december zich niet laat terugkopen.
Ben je ziek, dan blijf je wettelijke dagen opbouwen. Vakantie opnemen tijdens ziekte kan met toestemming van je werkgever, en volgens Wieringa Advocaten moet ook de bedrijfsarts instemmen, omdat vakantie je herstel niet mag belemmeren. Kon je je wettelijke dagen niet op tijd opnemen omdat je daarvoor te ziek was, dan verjaren ze volgens Rijksoverheid pas na vijf jaar.
Wissel je dit najaar van baan, bijvoorbeeld na de septemberpiek op de arbeidsmarkt, dan krijg je niet-opgenomen uren volgens Rijksoverheid uitbetaald, en wettelijke uren die je niet meer kunt opnemen mag je ook bij je nieuwe werkgever gebruiken, mits je een verklaring van je vorige werkgever hebt met het aantal uren. De vervaldatum verandert door de overstap niet. Je werkgever moet je bij het einde van het dienstverband zo'n schriftelijke verklaring geven. Wees alert bij een vaststellingsovereenkomst: word je tot de einddatum vrijgesteld van werk, dan kunnen je resterende dagen als genoten gelden, zonder uitbetaling. Teken dus niet voordat je weet hoe dat voor jouw saldo uitpakt; meer over die afweging staat in het stuk over boventalligheid bij een reorganisatie.
Een mail van drie regels
Het hoeft niet groot. Stuur vandaag nog je leidinggevende of HR iets in deze trant:
Hoi [naam], kun je mijn vakantiesaldo uitsplitsen naar wettelijke en bovenwettelijke uren, per opbouwjaar? En welke vervaltermijn geldt er bij ons voor beide soorten? Ik wil graag 28 tot en met 31 december opnemen.
Bewaar het antwoord in een map waar je het over een jaar nog terugvindt. Mocht er ooit discussie komen over wie wat wanneer wist, dan is dat bericht het enige stuk dat laat zien dat jij de vraag op tijd hebt gesteld.