Het is maandagochtend, kwart voor acht. Je keel voelt als schuurpapier, je hoofd bonkt en je weet zeker dat je vandaag geen vergadering overleeft. Dan komt de vraag die bijna iedereen kent: wat zeg ik precies tegen mijn leidinggevende, moet ik uitleggen wat ik heb, en wat gebeurt er eigenlijk met mijn salaris? Nu het herfst wordt en de eerste verkoudheden de ronde doen, is dit een goed moment om de regels te kennen voordat je ze nodig hebt. Wat hieronder staat komt van UWV, Rijksoverheid en de Autoriteit Persoonsgegevens; jouw cao of arbeidsovereenkomst kan er altijd iets gunstigers van maken.
Zo meld je je ziek
UWV houdt de basisregel kort: je geeft het zo snel mogelijk door aan je werkgever. De details staan in je verzuimprotocol, je arbeidsovereenkomst of je cao, en die verschillen sterk: bij de ene werkgever bel je vóór een vast tijdstip je leidinggevende, bij de andere gebruik je een verzuimlijn of een app van de arbodienst. Zoek dat protocol op voordat je ziek wordt, want met koorts is een intranetpagina het laatste waar je naar wilt zoeken. Beter is: bel zelf, tenzij je protocol uitdrukkelijk iets anders voorschrijft, omdat een gesprek meteen duidelijk maakt wat er blijft liggen en wanneer je ongeveer terug denkt te zijn. Je werkgever geeft de ziekmelding daarna door aan de bedrijfsarts of arbodienst. Bij een paar dagen verkoudheid merk je daar weinig van, maar bij langer verzuim gaat die bedrijfsarts een flinke rol spelen, zoals je verderop leest.
Wat je werkgever wel en niet mag vragen
Je hoeft niet te vertellen wat je hebt.
Gezondheidsgegevens zijn volgens de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) bijzondere persoonsgegevens, en daarom mag je werkgever er niet naar vragen. Vertel je uit jezelf dat het om een buikgriep of een burn-out gaat, dan mag je werkgever dat niet vastleggen en ook niet gebruiken om te beoordelen wat je nog aankunt; dat is voorbehouden aan de bedrijfsarts of arbodienst. Zelfs jouw toestemming verandert daar niets aan, omdat je financieel afhankelijk bent van je werkgever en toestemming daardoor nooit helemaal vrij is. Je leidinggevende mag je dus een luisterend oor bieden, maar wat je met collega's deelt blijft jouw keuze. Vermijd daarom een appje of mailtje met je diagnose erin, want zulke berichten blijven vaak lang in een mailbox of chatgroep staan.
Wat je werkgever wel mag vragen en vastleggen is functioneel en kort. Onder meer:
- het telefoonnummer waarop je bereikbaar bent, en het adres waar je verblijft
- hoe lang je verwacht ziek te blijven
- welke werkzaamheden en afspraken er blijven liggen
- of je ziekte met een arbeidsongeval of een verkeersongeval te maken heeft; bij een verkeersongeval kan je werkgever de kosten van het verzuim mogelijk verhalen op de veroorzaker
Ook je zakelijke mailbox mag je werkgever raadplegen als dat voor de overdracht van je werk nodig is, al blijven privéberichten dicht. Of je echt ziek bent controleert je werkgever niet zelf, want dat laat die over aan de bedrijfsarts of arbodienst. In je verzuimprotocol kan staan dat je op bepaalde tijden thuis moet zijn voor een telefoontje of bezoek, maar je kunt niet verplicht worden de hele dag binnen te blijven. Er is één uitzondering waar jij zelf over beslist: heb je een aandoening waarbij collega's moeten weten wat ze bij onwel worden moeten doen, zoals epilepsie of ernstige suikerziekte, dan kun je dat bewust delen, bijvoorbeeld via de bedrijfsarts.
Hoeveel loon je krijgt: 70 procent is de ondergrens
Zolang je in dienst bent betaalt je werkgever maximaal twee jaar, dus 104 weken, minstens 70 procent van je brutoloon door. In het eerste ziektejaar vult je werkgever dat bedrag aan tot het minimumloon als je daaronder zou uitkomen, en betaalt die ook je pensioenpremie en vakantiegeld door. In het tweede jaar blijft het bij minimaal 70 procent, zonder aanvulling tot het minimumloon; komt je (gezins)inkomen daardoor onder het sociaal minimum, dan kun je bij UWV een toeslag aanvragen. Bij ziekte door zwangerschap, bevalling of orgaandonatie krijg je 100 procent. In de praktijk ligt het eerste jaar vaak gunstiger, want volgens UWV staat in de meeste cao's dat de werkgever dan 100 procent van het loon betaalt.
| Periode | Wettelijk minimum | Waar je op let |
|---|---|---|
| Eerste ziektejaar | 70% van je brutoloon, minimaal het minimumloon | Veel cao's vullen aan tot 100% |
| Tweede ziektejaar | 70% van je brutoloon, geen aanvulling tot het minimumloon | Wat er bovenop komt verschilt per cao |
| Na 104 weken | Loondoorbetaling stopt | WIA-uitkering is mogelijk |
Neem een bruto maandsalaris van €3.000. Bij het wettelijke minimum van 70 procent betaalt je werkgever €2.100 bruto door, dus €900 minder dan normaal, terwijl een cao met 100 procent in het eerste jaar je salaris volledig intact laat. Dat verschil is reden genoeg om je cao eens op te zoeken, en niet pas wanneer je al thuis zit. Let daarbij ook op wachtdagen: soms staat in je contract of cao dat je de eerste dag of dagen van je ziekte geen loon krijgt. Staat er niets over, dan hoef je er niet op te rekenen. Word je na herstel binnen twee jaar opnieuw ziek, dan telt UWV de ziekteperiodes soms bij elkaar op, wat vooral telt als je vaker uitvalt.
Flexwerker, stagiair of net uit dienst
Niet iedere zieke werknemer krijgt loon doorbetaald. Heb je een uitzendcontract, oproepcontract of nul-urencontract, ben je stagiair, of word je ziek vlak nadat je dienstverband eindigde, dan krijg je in sommige gevallen een Ziektewet-uitkering van UWV in plaats van loon. Je werkgever meldt je dan bij UWV, en daarmee vraag je de uitkering automatisch aan. Lukt dat niet of wil je werkgever het niet doen, dan bel je zelf met UWV, uiterlijk op je tweede ziektedag. Voor oproepkrachten is het niet altijd Ziektewet: soms heb je gewoon recht op doorbetaling van loon, dus vraag het na bij je werkgever of bij UWV.
Wat er gebeurt als het langer duurt
Voor een griep van een week hoef je dit schema niet te kennen. Duurt je ziekte langer, dan geldt de Wet verbetering poortwachter, en dan is het een routekaart waar jij en je werkgever allebei aan gebonden zijn.
| Moment | Wat er gebeurt |
|---|---|
| Dag 1 | Je meldt je ziek bij je werkgever |
| Week 6 | Gesprek met de bedrijfsarts of arbodienst: de probleemanalyse van wat je nog wel en niet kunt |
| Week 8 | Jij en je werkgever maken uiterlijk nu het plan van aanpak voor je re-integratie |
| Week 42 | Je werkgever meldt je ziekte als langdurig bij UWV |
| Week 52 | Eerstejaarsevaluatie: hoe verloopt de re-integratie tot nu toe? |
| Week 88 | UWV stuurt je een brief over wat je moet doen voor een WIA-uitkering |
| Week 91 | Eindevaluatie van de re-integratie |
| Week 93 | Uiterste datum om de WIA-uitkering aan te vragen |
| Week 104 | De loondoorbetaling stopt |
Je rol in dat traject is niet vrijblijvend. Volgens UWV volg je de regels voor ziekte en verzuim uit de wet of je cao, accepteer je passend werk binnen of buiten het bedrijf, kom je de afspraken uit het plan van aanpak na, ga je naar de afspraken met de bedrijfsarts en toon je zelf initiatief met voorstellen voor ander werk. Passend werk betekent trouwens niet altijd je eigen functie: lukt terugkeer daarin niet, dan zoeken jij en je werkgever naar een andere functie binnen het bedrijf of, als dat niet kan, bij een andere werkgever. Houd je je niet aan die regels, dan mag je werkgever loon inhouden. Wees daarom stipt met afspraken en vraag een kopie van elk stuk dat in je dossier komt, van probleemanalyse tot evaluaties. UWV beoordeelt bij een WIA-aanvraag namelijk of er voldoende aan de re-integratie is gedaan, en dan wil je zelf kunnen laten zien wat er is afgesproken. Zijn de twee jaar voorbij en werk je nog steeds minder uren of aangepast werk, leg dan met je werkgever vast wat je nieuwe normale werk is, want de wet noemt dat bedongen arbeid en bij een nieuwe ziekmelding heb je alleen recht op loon over dat werk.
Als je het niet eens bent met de bedrijfsarts
Dat gebeurt vaker dan je denkt: de bedrijfsarts vindt dat je bepaald werk aankunt, terwijl jij je daar nog niet klaar voor voelt, of andersom. Een second opinion bij een andere bedrijfsarts kun je altijd aanvragen. Komen jij en je werkgever er samen niet uit, dan kunnen jullie beiden bij UWV een deskundigenoordeel aanvragen. Dat kan over vier situaties gaan: of je weer volledig kunt werken, of het werk passend is, of jij en je werkgever genoeg aan de re-integratie doen, en veelvuldig verzuim. Voor jou kost het €100, voor je werkgever meestal €400, en elke situatie vraag je apart aan.
Wel een kanttekening: het oordeel is een advies. Niemand is verplicht er iets mee te doen en bezwaar maken kan niet, al gebruikt UWV het later wel bij de beoordeling van het re-integratieverslag na een WIA-aanvraag. Zie het als een steun in de rug bij een vastgelopen gesprek, niet als een vonnis. Twijfel je of je werkgever je loon terecht inhoudt of stopzet, vraag dan eerst advies bij je vakbond of het Juridisch Loket voordat je zelf stappen zet.
Wat je vandaag al kunt regelen
Zoek in je arbeidsovereenkomst of cao de woorden ziekte, verzuim en wachtdagen op en noteer drie dingen: bij wie je je ziek meldt, hoeveel loon je het eerste jaar krijgt en of er wachtdagen zijn. Heb je een flexcontract, vraag dan nu al of je bij ziekte loon of een Ziektewet-uitkering krijgt. Zet het nummer van de verzuimlijn nu in je telefoon, want over een paar weken, met een pijnlijke keel en een kop thee, ben je blij dat je dat al gedaan hebt.